ZUM u niemowlaka – przyczyny, objawy, leczenie

Zapalenie układu moczowego u niemowląt jest trudniejsze do zdiagnozowania z uwagi na niemożność zgłoszenia przez dziecko typowych dla ZUM objawów, takich jak choćby ból i pieczenie przy oddawaniu moczu. Utrudnione jest także pobranie próbki do badania moczu. Jak zatem rozpoznać, ze niemowlę ma chory pęcherz? Jak leczyć infekcję układu moczowego u niemowlaka?

ZUM u niemowlaka – przyczyny

 

Infekcje dróg moczowych u dzieci rozwijają się dość często. Zakażenia układu moczowego u niemowląt przebiegają nieco inaczej niż u dzieci starszych – wynika to m.in. z tego, że małe dziecko nie jest w stanie opisać swoich objawów, przez co choroba manifestuje się w znacznie mniej swoisty sposób i trudniej ją rozpoznać.

Różnica występuje także w epidemiologii – wśród dzieci starszych zakażenia układu moczowego obserwuje się częściej u dziewczynek (wynika to z małej odległości między kroczem i okolicą odbytu a jałowymi drogami moczowymi). U niemowląt sprawa wygląda inaczej – tu ZUM częściej rozpoznaje się u chłopców, co wynika z tego, że to właśnie u nich częściej stwierdza się anatomiczne wady układu moczowego.

Przyczyną zakażeń układu moczowego u niemowlęcia może być wrodzona wada anatomiczna dróg moczowych. To właśnie przebyty epizod ZUM lub nawracające ZUM u niemowlaka często pozwalają na rozpoznanie wady.

Kolejną z przyczyn ZUM u niemowlaka i nawrotów choroby są zaniedbania higieniczne, w tym zbyt rzadkie zmiany pieluszki – pieluszka zanieczyszczona kałem i moczem stwarza świetne warunki do rozwoju patogennej flory bakteryjnej i zakażeń. Ponadto predyspozycje do infekcji układu moczowego mają dzieci z zaparciami.

Objawy ZUM u niemowląt – jak rozpoznać?

 

Zakażenie układu moczowego u dziecka starszego wydaje się stosunkowo proste do rozpoznania – dziecko zgłasza objawy dyzuryczne (dyskomfort, ból i pieczenie przy oddawaniu moczu, bóle w okolicy lędźwiowej).

Objawy zakażenia układu moczowego u niemowlaka są zdecydowanie mniej charakterystyczne. Najczęściej dziecko ma gorączkę, jest rozdrażnione, marudne, niespokojne, pręży się, czasem jest apatyczne, niechętnie je, gorzej przybiera na masie ciała – takie dolegliwości mogą jednak pojawić się w przebiegu wielu innych chorób. Dodatkowo dosyć często objawem ZUM u niemowląt są wymioty – wówczas zdarza się, że błędnie rozpoznawane są nieżyty przewodu pokarmowego.

Brak swoistości oznak ZUM u niemowląt sprawia, że według wytycznych każde gorączkujące niemowlę powinno mieć wykonane badanie ogólne moczu wraz z posiewem.

Badanie moczu niemowlaka – jak pobrać próbkę?

 

Uzyskanie próbki do badania moczu u niemowląt – prawidłowe, książkowe pobranie moczu ze środkowego strumienia, z pierwszej porannej porcji moczu, do jałowego pojemniczka – często jest niemożliwe. A zatem, jak pobrać mocz na badanie od niemowlaka?

Ułatwieniem dla rodziców jest możliwość zastosowania woreczków na mocz, które przykleja się do skóry krocza. Należy jednak pamiętać, że przed podklejeniem woreczka dziecko musi być podmyte, a woreczek nie powinien być podklejony na dłużej niż 2 godziny. Jeżeli po upływie tego czasu woreczek nie jest napełniony moczem, należy go usunąć i przykleić kolejny.

Częstym problemem jest też odklejenie woreczka – niemowlęta bywają bowiem ruchliwe, a ponadto zdarza się, że woreczek przepełnia się moczem i wówczas również dochodzi do jego odklejania. W warunkach szpitalnych niemowlęta często bywają cewnikowane celem pobrania moczu na badanie.

Jak leczyć ZUM u niemowlaka?

 

ZUM u niemowlaka może mieć bardziej dramatyczny przebieg niż u dzieci starszych. Wysokie wykładniki stanu zapalnego, ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek i urosepsę u niemowląt stwierdza się częściej niż u starszych maluchów.

Zakażenie układu moczowego zawsze wymaga leczenia antybiotykiem lub chemioterapeutykiem (takim jak np. furagina) – dobór antybiotyku zależy m.in. od tego, jaki rodzaj ZUM stwierdzono u dziecka (czy jest to zapalenie pęcherza moczowego, czy odmiedniczkowe zapalenie nerek, czy też urosepsa). Kiedy niemowlę ma zapalenie układu moczowego, z reguły leczone jest w warunkach szpitalnych. Bezwzględne wskazanie do hospitalizacji mają niemowlęta do ukończenia 3. miesiąca życia, niemowlęta w ciężkim stanie ogólnym, wysoko gorączkujące, nie tolerujące antybiotykoterapii doustnej.

 

Bibliografia:

  1. Ziółkowska H., Grenda R., Zakażenie układu moczowego [w:] idem, „Pediatria”, tom 1, Warszawa 2013: 665–670.
  2. Zakażenie układu moczowego (z.u.m.) [w:] „Pediatria – Podręcznik do Państwowego Egzaminu Lekarskiego i egzaminu specjalizacyjnego”, Dobrzańska A., Ryżko J. (red.): 679–683.
  3. http://ptnfd.org/wp-content/uploads/2012/07/Zalecenia-PTND.pdf.