Odmiedniczkowe zapalenie nerek u dziecka

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek to groźna postać zapalenia dróg moczowych u dzieci. Objawia się wysoką gorączką, bólem w dole pleców czy bólem brzucha. Towarzyszy jej także ból i pieczenie w czasie oddawania moczu. Leczenie polega na podaniu odpowiedniego antybiotyku, niemowlęta zaś wymagają hospitalizacji.

Co to jest ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek?

 

Odmiedniczkowe zapalenie nerek zaliczane jest do zakażeń górnych dróg moczowych. Przyczyną jest zakażenie bakteryjne (patogenem odpowiedzialnym za rozwój zapalenia nerek jest przede wszystkim Escherichia coli).

Droga zakażenia jest zwykle wstępująca – bakterie z cewki moczowej poprzez pęcherz moczowy i moczowody docierają do nerek, wywołując niepokojące objawy. Rzadziej dochodzi do zakażenia drogą krwiopochodną. Z uwagi na budowę anatomiczną, do wystąpienia schorzenia predysponowane są dziewczynki, ale także dzieci po cewnikowaniu pęcherza, chore na cukrzycę czy z niedoborem odporności.

Najczęściej mamy do czynienia z ostrym odmiedniczkowym zapaleniem nerek, ale choroba może też mieć przebieg chroniczny. Przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek w największej liczbie przypadków jest rezultatem nawracających lub źle leczonych ostrych zakażeń układu moczowego i stanowi jedną z przyczyn nadciśnienia tętniczego u dzieci.

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek może wystąpić w każdym wieku, zarówno u niemowląt, jak i u dzieci starszych. Jest to jedna z poważniejszych postaci ZUM, dlatego też szczególnie wymaga prawidłowego leczenia.

Odmiedniczkowe zapalenie nerek u dzieci i niemowląt – objawy

 

Objawami ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek u dzieci starszych są:

  • gorączka (wyższa lub równa 38,5 st. C, często bardzo wysoka),
  • bóle w okolicy lędźwiowej,
  • bóle brzucha,
  • objawy dyzuryczne (ból i pieczenie przy oddawaniu moczu, częstomocz) – stwierdzane są u 1/4 dzieci z ostrym odmiedniczkowym zapaleniem nerek, są bardziej charakterystyczne dla zakażeń dolnych dróg moczowych,
  • ogólne złe samopoczucie,
  • zmiana w wyglądzie i zapachu moczu – mocz jest mętny, pieniący się, ciemny.

W badaniu przedmiotowym uwagę zwraca dodatni objaw Goldflama – silny ból przy wstrząsaniu okolicy lędźwiowej.

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek u niemowląt zdecydowanie trudniej rozpoznać, ponieważ objawy choroby są bardzo nieswoiste – dziecko ma gorączkę, jest marudne, niechętnie je, gorzej przybiera na masie ciała, może wymiotować, oddawać luźniejsze stolce. Mała swoistość objawów sprawia, że każda gorączka u małego dziecka wymaga wykonania badań moczu: badania ogólnego i posiewu. To właśnie na ich podstawie stawia się rozpoznanie. U pacjentów wykonuje się także USG nerek – w przebiegu zapalenia może dojść do powiększenia narządu.

Jak leczyć ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek u dziecka?

 

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek u dziecka bezwzględnie wymaga antybiotykoterapii – w dużym odsetku przypadków prowadzonej w szpitalu, drogą dożylną. Bezwzględnie hospitalizacji wymagają niemowlęta, a także dzieci w ciężkim stanie ogólnym, dzieci z chorobami przewlekłymi, z nawracającymi odmiedniczkowymi zapaleniami nerek.

Przed włączeniem leczenia konieczne jest pobranie moczu na badanie ogólne i posiew. Następnie, w trakcie oczekiwania na wynik posiewu moczu, stosuje się antybiotykoterapię empiryczną, tzn. podaje się antybiotyk, który działa na przypuszczalny patogen odpowiedzialny za zakażenie. Po otrzymaniu wyniku posiewu moczu z antybiogramem dokonuje się ewentualnej modyfikacji antybiotykoterapii. Oprócz antybiotyku stosuje się też nawadnianie i leczenie objawowe (np. podawanie leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych).

Po jednorazowym, prawidłowo leczonym epizodzie ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek powikłania obserwowane są niezwykle rzadko. U niewielkiego odsetka pacjentów dochodzi do zaburzenia funkcjonowania narządu lub schyłkowej niewydolności nerek.

Przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek – powikłanie ZUM u dziecka

 

Przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek jest chorobą mogącą stanowić powikłanie nieleczonych lub źle leczonych ostrych zakażeń układu moczowego, czasem też towarzyszy kamicy moczowej. Choroba bywa podstępna i może doprowadzić do niewydolności nerek. Przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek może być też przyczyną nadciśnienia tętniczego u dziecka.

Objawami przewlekłego odmiedniczkowego zapalenia nerek, obok nadciśnienia tętniczego, mogą być: miernie nasilone bóle w okolicy lędźwiowej, osłabienie. Na rozpoznanie czasem naprowadza utrzymywanie się odchyleń w badaniu ogólnym moczu (obecność zwiększonej ilości białych krwinek w osadzie, obecność bakterii w moczu przy prawidłowej technice pobierania próbki) oraz przewlekłe utrzymywanie się bakterii (najczęściej E. coli) w moczu.

Podejrzenie przewlekłego odmiedniczkowego zapalenia nerek bezwzględnie wymaga skierowanie dziecka na dalszą diagnostykę do nefrologa i/lub urologa. Konieczne jest też przewlekłe leczenie przeciwbakteryjne – stosowanie antybiotyków lub chemioterapeutyków. W wyjątkowych przypadkach choroba może wymagać leczenia zabiegowego. W sytuacji doprowadzenia do niewydolności nerek dziecko może wymagać dializowania lub nawet przeszczepienia nerki.

 

Bibliografia:

  1. Ziółkowska H., Grenda R., Zakażenie układu moczowego [w:] „Pediatria”, tom 1, PZWL, Warszawa 2013: 665–670.
  2. http://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/artykuly-przegladowe/160540,ostre-odmiedniczkowe-zapalenie-nerek-u-dzieci.
  3. Kupilas A., Przewlekłe zakażenia układu moczowego, Przegląd Urologiczny”, 2010, 63, 5.