Co to jest ZUM?

ZUM, czyli zakażenie układu moczowego, u dziecka rozwija się dość często. Przyczyną infekcji jest obecność bakterii w moczu, które wywołują zapalenie pęcherza lub zapalenie górnych dróg moczowych. W przebiegu choroby starsze dzieci zgłaszają pieczenie i ból przy mikcji, jednak objawy ZUM u niemowląt są mniej specyficzne. Rozpoznanie wymaga przeprowadzenia badania ogólnego moczu.

Czym jest ZUM?

 

Zakażenie układu moczowego (w skrócie ZUM) to obecność bakterii w drogach moczowych (w określonym mianie, znanym jako miano znamienne). Drogi moczowe u osoby zdrowej są wolne od bakterii (jałowe).

Zakażenie układu moczowego może występować na różnych odcinkach dróg moczowych. Wyróżniamy dwa główne jego podtypy zależne od lokalizacji zakażenia.

Zakażenia dolnego odcinka dróg moczowych dzielą się na:

  • niepowikłane zapalenie pęcherza moczowego,
  • nawracające zapalenie pęcherza moczowego.

Zakażenia górnego odcinka dróg moczowych mogą oznaczać:

  • ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek,
  • przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek,
  • urosepsę.

Ostatni rodzaj zakażenia budzi u rodziców największe obawy. Sepsa u dziecka wywołana infekcją dróg moczowych daje objawy jak w ostrym odmiedniczkowym zapaleniu nerek, ale z towarzyszącym ciężkim stanem ogólnym, wysokimi wykładnikami stanu zapalnego, obecnością bakteriemii (obecność bakterii we krwi). Nieprawidłowo i zbyt późno leczona stwarza bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia dziecka.

Kto choruje na zakażenia układu moczowego – dziewczynki czy chłopcy?

 

Na zakażenia układu moczowego może zachorować każdy, niezależnie od wieku, a choroba ta jest bardzo powszechna zwłaszcza u dzieci. Chorobę tę częściej stwierdza się u dziewcząt – przyczyną jest długość cewki moczowej (krótsza niż u chłopców) i związane z tym większe ryzyko transmisji patogenów ze skóry i układu płciowego do jałowych w warunkach fizjologicznych dróg moczowych.

Wyjątkiem od reguły jest okres niemowlęcy – tu częstsze zachorowania na zakażenia układu moczowego obserwuje się u chłopców (wynika to z tego, że u chłopców częściej stwierdza się wrodzone wady układu moczowego, które predysponują do zakażeń) – do 3. miesiąca życia chłopcy chorują na ZUM nawet 5–8 razy częściej niż dziewczynki.

Czynnikiem predysponującym do zakażeń układu moczowego jest niewłaściwa higiena, np. zbyt rzadkie zmienianie pieluszek, stosowanie niewłaściwych środków do higieny krocza.

Czy objawy ZUM u dzieci w różnym wieku są takie same?

 

Na zakażenia układu moczowego chorują osoby w różnych grupach wiekowych. Rozpoznanie ZUM jest szczególnie trudne u małych dzieci (w tym noworodków i niemowląt), które nie zgłaszają odczuwanych dolegliwości.

ZUM u dzieci starszych objawia się: gorączką, objawami dyzurycznymi (dyskomfort, pieczenie, ból przy oddawaniu moczu), częstym uczuciem parcia na mocz i oddawaniem moczu małymi porcjami, bólami brzucha, pienieniem się moczu, zagęszczeniem moczu, nieprzyjemnym zapachem moczu.

U niemowląt często jedynym objawem ZUM jest gorączka, ale można także zaobserwować zmianę zachowania dziecka (dziecko jest marudne, nie chce jeść, często płacze, pręży się i jest niespokojne przy oddawaniu moczu), wymioty, bladość, nieprzyjemny zapach przy zmianie pieluszek, brak przyrostów masy ciała.

Niespecyficzne objawy ZUM u małych dzieci oraz stosunkowo wysoka częstość występowania choroby tłumaczą konieczność wykonywania badania ogólnego moczu przy każdym epizodzie gorączki u dzieci w 1.–2. roku życia.

Jakie są czynniki sprzyjające ZUM?

 

Czynnikami sprzyjającymi ZUM i ich nawrotom są wszelkie wady układu moczowego – zarówno anatomiczne, jak i czynnościowe, które stwarzają warunki do zalegania moczu w drogach moczowych. U dzieci często są to: poszerzenie układu kielichowo-miedniczkowego czy też refluks pęcherzowo-moczowodowy.

Zakażeniom układu moczowego u dzieci sprzyja także niewłaściwa higiena, wstrzymywanie mikcji, zaparcia, spożywanie zbyt małej ilości płynów, cewnikowanie, leczenie szpitalne, cukrzyca, wszelkie zaburzenia odporności (wrodzone i nabyte).

Bakterie w moczu – jaki wynik oznacza ZUM?

 

Jak już wspomniano, istotą ZUM jest obecność baterii w moczu u dziecka. Najbardziej typowym czynnikiem etiologicznym wywołującym zakażenia układu moczowego jest bakteria Escherichia coli.

Aby wynik badania ogólnego moczu był wiarygodny, mocz powinien być pobierany ze środkowego strumienia (najlepiej z pierwszej porannej porcji) do jałowego pojemnika, po uprzednim podmyciu okolic moczowo-płciowych.

Miano znamienne oznacza:

  • > = 105/ml bakterii w moczu pobranym ze środkowego strumienia u dziewcząt oraz > = 104/ml u chłopców,
  • > 105/ml bakterii w moczu pobranym przez cewnik wprowadzany do pęcherza moczowego przez cewkę moczową,
  • każdą ilość bakterii Gram-ujemnych w moczu pobranym drogą nakłucia nadłonowego (czyli poprzez nakłucie pęcherza moczowego przez skórę),
  • > 103/ml bakterii Gram-dodatnich w moczu pobranym drogą nakłucia nadłonowego.

W niektórych przypadkach stwierdza się tak zwany bakteriomocz bezobjawowy – to obecność bakterii w znamiennym mianie w moczu, ale bez objawów klinicznych choroby. Wymaga on leczenia tylko w wyjątkowych przypadkach.

 

Bibliografia:

  1. Ziółkowska H., Grenda R., Zakażenie układu moczowego [w:] Kawalec W., Grenda R., Ziółkowska H., „Pediatria”, tom 1, Warszawa 2013; 665–670.
  2. Zakażenia układu moczowego; http://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.14.8.
  3. Duława J., Myśliwiec M., Zakażenia układu moczowego. [w:] Nefrologia. Warszawa 2009; 330–342.