Badanie ogólne moczu i posiew moczu potwierdza ZUM u dziecka

W diagnostyce zakażeń układu moczowego, poza objawami zgłaszanymi przez dziecko lub obserwowanymi przez rodziców, istotne znaczenie odgrywają badania laboratoryjne. Podstawą są badania moczu – badanie ogólne i posiew.

Jakie odchylenia w badaniach moczu świadczą o ZUM?

 

Podstawowe badania służące rozpoznaniu zakażenia układu moczowego i ustaleniu, jaki drobnoustrój wywołuje chorobę to badanie ogólne i posiew moczu.

Zanim mocz zostaje zbadany pod mikroskopem, ocenia się takie jego cechy jak: kolor, mętność, zapach. Cechami świadczącymi o zakażeniu układu moczowego są: zmętnienie moczu, pienienie się moczu, podbarwienie moczu na czerwono (co świadczy o obecności krwi w moczu), nieprzyjemny, ropny zapach moczu.

W badaniu ogólnym moczu u dziecka z ZUM możemy spotkać takie odchylenia jak:

  • leukocyturia (ropomocz) – obecność zwiększonej ilości białych krwinek, które pojawiają się w osadzie moczu – leukocyty w moczu u dziecka są wykładnikiem stanu zapalnego, pojawiają się jako odpowiedź organizmu na zakażenie,
  • azotyny w moczu – są produkowane przez bakterie, stąd też ich obecność w moczu podczas ZUM,
  • ketony w moczu – obecność ciał ketonowych w moczu nie jest w żaden sposób swoista dla ZUM, ciała ketonowe pojawiają się w moczu w trakcie gorączki czy też odwodnienia,
  • krew w moczu u dziecka (widoczna gołym okiem – mówimy wtedy o krwiomoczu lub widoczna wyłącznie pod mikroskopem – mówimy wtedy o krwinkomoczu) – krwinki pochodzą z dróg moczowych,
  • białko w moczu – może wystąpić tzw. białkomocz tkankowy, białko pochodzi z dróg moczowych,
  • zmiana zabarwienia moczu, zwiększenie gęstości i mętności moczu – wynika chociażby z obecności zwiększonej ilości leukocytów w moczu,
  • zmiana zapachu moczu – dziwny zapach moczu, określany jako ropny, jest wynikiem obecności bakterii,
  • obecne bakterie w moczu u dziecka.

 

Bakteriomocz bezobjawowy u dziecka

 

W  interpretacji wyników badania moczu bardzo często pojawia się zapis, że występują liczne bakterie w moczu. U dziecka, jak i u osoby dorosłej jest to równoznaczne z infekcją układu moczowego.

Istnieją przypadki, kiedy bakterie wykrywane są w badaniu, a nie powodują typowych objawów dyzurycznych (ból, pieczenie). Stwierdza się wtedy tak zwany bakteriomocz bezobjawowy u dziecka. Nie zawsze wymaga on leczenia.

Bakteriomocz bezobjawowy może utrzymywać się przez dłuższy czas lub mieć charakter nawrotowy. Brak objawów, mimo że w moczu są bakterie, może wynikać z faktu, że infekcja jest w początkowej fazie, a objawy zapalenia nie zdążyły się dostatecznie dobrze rozwinąć.

Niektóre rodzaje bakterii wytwarzają ochronny biofilm, co ogranicza ich inwazyjność, ale też uniemożliwia całkowite wyleczenie i sprzyja nawrotom ZUM.

Częściej stwierdza się występowanie bezobjawowego bakteriomoczu u dzieci chorych na cukrzycę i chorych poddawanych dializom.

Posiew moczu u dziecka – co to jest?

 

Posiew moczu to badanie, na podstawie którego stwierdza się rodzaj bakterii odpowiedzialnych za zakażenie, ich miano (ilość) oraz wrażliwość bakterii na antybiotyk. To jeden z najważniejszych elementów diagnostycznych. Pozwala odpowiedzieć na ważne pytanie – jakie bakterie wywołały zakażenie moczowego. Wynik posiewu moczu u dziecka może być dodatni (są bakterie) lub ujemny (bakterii nie stwierdza się).

Pozwala na stworzenie antybiogramu, czyli badania mikrobiologicznego określającego wrażliwość danego drobnoustroju na antybiotyk. Analiza ta nie daje pewności, ale pozwala uzyskać duże prawdopodobieństwo skuteczności antybiotyku (jest odpowiednio dobrany i ukierunkowany na niszczenie określonego mikroorganizmu). Rodzaj stosowanego leku, jego dawka, czas i droga podania muszą być odpowiednio dostosowane do potrzeb pacjenta.

Posiew moczu u dziecka – wynik dodatni pozwala stwierdzić:

  • rodzaj bakterii obecnych w moczu (najczęściej stwierdza się bakterię E. coli w moczu),
  • miano bakterii w moczu (o mianie znamiennym potwierdzającym ZUM mówimy w przypadku obecności: > = 105/ml bakterii w moczu pobranym ze środkowego strumienia u dziewcząt i > = 104/ml u chłopców lub > 105/ml bakterii w moczu pobranym przez cewnik lub każdej ilości bakterii Gram-ujemnych w moczu pobranym drogą nakłucia nadłonowego lub > 103/ml bakterii Gram-dodatnich w moczu pobranym drogą nakłucia nadłonowego),
  • wrażliwość bakterii na antybiotyki (antybiogram).

 

Bibliografia:

  1. Gorelick Marc H., Shaw Kathy N., Przydatność kliniczna szybkich testów diagnostycznych w rozpoznawaniu zakażeń układu moczowego u dzieci – metaanaliza.
  2. Wasilewska A., Najczęstsze błędy w postępowaniu w zakażeniach układu moczowego w świetle nowych wytycznych [w:] „Pediatria po dyplomie”, tom 19, nr 6, grudzień 2015; 10–17.
  3. Ziółkowska H., Grenda R., Zakażenie układu moczowego [w:] „Pediatria”, tom 1; 665–670.