Badania obrazowe w chorobach dróg moczowych u dzieci

Oprócz badań laboratoryjnych (moczu, krwi) lekarze decydują się uzupełnić diagnostykę o badania obrazowe. Podstawowym jest USG. Pozostałe to urografia, cystouretrografia mikcyjna i scyntygrafia nerek. Badania te pozwalają wykryć choroby nerek i wady wrodzone, w tym szczególnie tak zwany refluks moczowodowy – częstą przyczynę ZUM u dziecka.

Co to jest urografia i po co ją wykonywać u dziecka?

 

Jedną z przyczyn zakażeń układu moczowego u dziecka (także tych nawracających) są choroby nerek i dróg moczowych, w szczególności wady wrodzone. Szczegółowa diagnostyka obrazowa pozwala wykryć te choroby i rozpocząć ich leczenie, co w przyszłości bezpośrednio przełoży się na mniejsze ryzyko nawrotu infekcji.

Jednym z podstawowych badań jest urografia. Jest to badanie radiologiczne nerek i układu moczowego. W trakcie badania podaje się dożylnie środek kontrastowy (środek ten ma na celu uwidocznić zarysy dróg moczowych), po czym robi się serię zdjęć rentgenowskich.

Badanie ma na celu zobrazowanie ewentualnych wad w strukturze układu moczowego. W przypadku nerek pozwala na rozpoznanie wad nerek, ich nieprawidłowego rozwoju, niewłaściwego położenia. Urografia sprawdza się doskonale w diagnostyce moczowodów. Pozwala między innymi na wykrycie wad w ich budowie, które są przyczyną komplikacji w odpływie moczu i powodują wsteczne zarzucanie moczu do nerek. Jest to tak zwany refluks moczowodowy – częsta przyczyna nawracających zakażeń układu moczowego u dziecka.

Do urografii dziecko musi być przygotowane – konieczne jest dostarczenie badań krwi (istotne są parametry funkcji nerek – niewydolność nerek jest przeciwwskazaniem do podania kontrastu), opróżnienie przewodu pokarmowego. Dziecko powinno być na czczo. Bezpośrednio przed badaniem należy oddać mocz.

Badanie jest niebolesne (nieprzyjemne może być jedynie zakładanie wkłucia dożylnego), jednak maluch może odczuwać nieprzyjemne objawy związane z działaniem kontrastu (zawroty głowy, uczucie gorąca, mrowienie, nudności, wymioty, rzadko zdarzają się reakcje alergiczne po podaniu kontrastu). Ważne jest, aby pacjent pozostawał nieruchomo, stąd konieczne może być przytrzymanie go przez rodzica (co ważne, przy urografii nie powinna być obecna osoba w ciąży). Przed badaniem można zastosować premedykację (podanie środków uspokajających).

Cystouretrografia mikcyjna

 

Cystouretrografia mikcyjna to badanie radiologiczne układu moczowego wykonywane z użyciem środka kontrastowego wprowadzanego przez cewkę moczową z założonym cewnikiem. W trakcie badania dziecko oddaje mocz, a przeprowadzający badanie obserwuje opróżnianie się dróg moczowych i ewentualne cofanie się moczu (refluks pęcherzowo-moczowodowy).

Wskazaniami do cystouretrografii mikcyjnej po ZUM są:

  • nawracające zakażenia układu moczowego,
  • zakażenie układu moczowego u niemowląt,
  • ciężkie zakażenia układu moczowego,
  • zakażenia układu moczowego o nietypowym przebiegu,
  • stwierdzenie nieprawidłowości w innych badaniach obrazowych (np. w USG),
  • zakażenie układu moczowego u dziecka z obciążonym wywiadem rodzinnym w kierunku odpływów pęcherzowo-moczowodowych.

Scyntygrafia nerek

 

Scyntygrafia to specjalistyczne badanie polegające na ocenie wychwytywania i przemieszczania znacznika w obrębie dróg moczowych. Oceniający badanie opisuje, jak rozmieszcza się znacznik i czy rozmieszcza się on równomiernie, a następnie na podstawie tego wyciąga wnioski na temat kształtu nerek, ich wielkości, położenia, struktury. Wyróżniamy:

  • scyntygrafię statyczną – służy ona do oceny miąższu nerek, wskazuje na obszar zajęty ostrym odmiedniczkowym zapaleniem nerek, służy też do wykrywania ewentualnych powikłań ZUM (np. utworzenia blizn w nerkach),
  • scyntygrafię dynamiczną – ma ona na celu ocenę czynności nerek – wydalania moczu przez nerki; pozwala na ocenę pod kątem wodonercza oraz przeszkód w odpływie moczu.

Scyntygrafię nerek wykonuje się w przypadku:

  • podejrzenia powikłań po ZUM (blizny w nerkach) wysuniętego na podstawie objawów lub wyników innych badań obrazowych,
  • podejrzenia gruźlicy nerek,
  • podejrzenia przeszkód w odpływie moczu,
  • nawrotowego ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek,
  • rozpoznanych odpływów pęcherzowo-moczowodowych III–IV stopnia (wspomniany już wyżej refluks moczowodowy).

Scyntygrafię wykonuje się 4–6 miesięcy po przebytym epizodzie zakażenia układu moczowego.

Przed wykonaniem scyntygrafii dziecko musi mieć założony wenflon. U małych dzieci badanie może być wykonane w premedykacji, tzn. po podaniu środków uspokajających.

 

Bibliografia:

  1. Gorelick Marc H., Shaw Kathy N., Przydatność kliniczna szybkich testów diagnostycznych w rozpoznawaniu zakażeń układu moczowego u dzieci – metaanaliza.
  2. Wasilewska A., Najczęstsze błędy w postępowaniu w zakażeniach układu moczowego w świetle nowych wytycznych [w:] „Pediatria po dyplomie”, tom 19, nr 6, grudzień 2015; 10–17.
  3. Ziółkowska H., Grenda R., Zakażenie układu moczowego [w:] „Pediatria”, tom 1; 665–670.
  4. http://ptnfd.org/wp-content/uploads/2012/07/Zalecenia-PTND.pdf.